Duimstok
Een duimstok is een vouwmeter: een reeks houten of kunststof latjes van meestal 2 m, verbonden door scharnieren. Hij blijft staan waar je hem neerzet en dat maakt hem sterk waar een rolmaat het aflegt — bij binnenmaten, hoogtes en werken op één plek in de werkplaats.
Wat het is en hoe het werkt
Je vouwt de latjes één voor één open tot de lengte die je nodig hebt. Elk scharnier heeft een veerverbinding die het segment in gestrekte stand vasthoudt; daardoor kun je de duimstok halverwege open laten en hem als een stijve lat gebruiken, zelfs rechtop tegen een plafond of in een sparing. Dat is het wezenlijke verschil met een rolmaat, waarvan het blad na een paar meter knikt.
Materialen: gelamineerd hout (de klassieker, prettig in de hand, licht te repareren) en glasvezelversterkt kunststof (ongevoelig voor vocht, vaak met betere leesbaarheid). Beide zijn er in nauwkeurigheidsklasse I, II of III — voor timmerwerk is klasse II ruim voldoende, voor meubel- en interieurbouw kies je klasse I. De maatverdeling loopt meestal van beide kanten op, zodat je zowel van links als van rechts kunt aflezen.
De truc met de eindstukken
Bij binnenmaten is de duimstok in zijn element. Zet hem in de sparing, vouw open tot hij klemt en lees af — de stijve latten drukken tegen beide zijden zonder dat je iets hoeft vast te houden. Veel duimstokken hebben bovendien een uitschuifbaar metalen eindstuk (een verlengstuk in het eerste segment) waarmee je precies de laatste centimeters overbrugt: je vouwt open tot een hele decimeter, schuift het eindstuk uit tot het klemt en telt de uitgeschoven maat erbij op.
Nog eenvoudiger: gebruik de totale lengte. Een duimstok van 2 m die precies tussen twee muren past, geeft je 2 m plus niets — geen haakjesspeling, geen huisje dat je moet meetellen. Precies dat maakt hem betrouwbaarder dan een rolmaat voor deze meting. De hele techniek staat in binnenmaat meten.
Scharnieren zijn het zwakke punt
Een duimstok gaat kapot bij de gewrichten, niet bij de latten. Twee dingen slijten. De klinknagel in het scharnier wordt door open- en dichtvouwen langzaam ruimer, waardoor de latten gaan wiebelen; over vijf segmenten telt die speling op tot een zichtbare knik en dus een meetfout. En de veer in het scharnier verliest spanning, zodat de stok niet meer uit zichzelf gestrekt blijft.
Wat helpt: vouw altijd rustig open en dicht in plaats van uit te klappen, houd de scharnieren droog en stofvrij, en leg de duimstok niet los onderin een gereedschapskist. Wordt hij toch slap, dan zijn de klinknagels bij houten modellen soms voorzichtig na te tikken. Zit er zoveel speling in dat je een lat kunt buigen zonder weerstand, dan vervang je hem — een scheve duimstok liegt in elke maat. Meer onderhoud in gereedschap onderhouden.
Voordelen en nadelen
- Blijft stijf staan, ook rechtop en halfopen
- Geen eindhaakje, dus geen speling om over na te denken
- Uitstekend voor binnenmaten en sparingen
- Beschrijfbaar, en je kunt er een rechte lijn mee trekken
- Meestal maximaal 2 m, opgevouwen nog altijd fors
- Traag: openvouwen kost meer tijd dan blad uittrekken
- Scharnieren slijten en gaan speling geven
- Niet handig om rondingen of grote afstanden te meten
Voor wie wel, voor wie niet
Wel voor timmerlieden, meubelmakers, interieurbouwers, kozijnstellers en iedereen die op één plek werkt en veel korte, exacte maten neemt. Ook in de meubelmakerij is de duimstok nog altijd standaard, juist omdat je er dwars over een werkstuk mee kunt aftekenen.
Niet als je vaak lange afstanden of buitenmaten meet en je gereedschap in je broekzak wil houden. Dan is een rolmaat van 5 m handiger, of voor terrein een landmeter rolmaat. De directe vergelijking van beide werkwijzen staat in rolmaat vs. duimstok.
Twee modeladviezen
1. Houten duimstok van 2 m, tien segmenten. De klassieke werkplaatsuitvoering: licht, prettig stug scharnierend en met duidelijke zwarte opdruk. Let op de nauwkeurigheidsklasse op de eerste lat en op metalen scharnierbeslag in plaats van blank hout. Merken als Hultafors, Stabila en BMI zijn hier de bekende namen.
Bekijk actuele prijs op Amazon.nl →
2. Kunststof duimstok met uitschuifbaar eindstuk. Voor natte of stoffige omstandigheden en voor wie veel binnenmaten neemt. Glasvezelversterkt kunststof trekt geen vocht en de opdruk slijt trager. Het metalen verlengstuk in het eerste segment is precies wat je nodig hebt om een sparing tot op de millimeter uit te meten. Onze selectie: beste duimstok.
Bekijk actuele prijs op Amazon.nl →
Veelgestelde vragen
Waarom heet het een duimstok?
De naam komt uit de tijd dat lengtematen in duimen werden uitgedrukt; oude uitvoeringen waren in duimen verdeeld. Tegenwoordig staat er op vrijwel elke Nederlandse duimstok gewoon een cm- en mm-verdeling. Wil je toch in inches werken, kijk dan bij rolmaat met inches.
Is een duimstok nauwkeuriger dan een rolmaat?
Bij binnenmaten en korte maten meestal wel, omdat er geen bewegend haakje en geen doorbuigend blad in het spel is. Over langere afstanden verliest hij juist, doordat de speling van elk scharnier optelt. Achtergrond over toleranties vind je in tolerantie en afwijking.
Andere types bekijken? Terug naar alle soorten meetgereedschap.